Historia łódzkiej chirurgii onkologicznej wiąże się ściśle z historią onkologii w Łodzi.
W drugiej połowie XIX wieku zaobserwowano na ziemiach polskich, a także w całej Europie, zjawisko wzrostu zachorowalności na nowotwory. Obserwacja ta skłoniła lekarzy do energicznych działań zmierzających do walki z nowotworami zarówno w sferze naukowej, badawczej, leczniczej i organizacyjnej. W 1903 roku dwaj łódzcy lekarze, dr Stanisław Serkowski oraz dr Józef Maybaum, opracowali ankietę i przeprowadzili pierwsze na ziemiach polskich badanie epidemiologiczne, mające na celu ocenę liczby chorych na nowotwór. Łódź była pierwszym miastem na ziemiach polskich, które miało rad – został on zakupiony w 1914 roku w ilości 54 mg. Leczenie radem w Łodzi rozpoczęto dopiero w 1925 roku po utworzeniu przy Magistracie Sekcji do Walki z Rakiem. Podczas II wojny działalność onkologiczna ustała, a łódzki rad został zrabowany i wywieziony do Niemiec.

W 1950 z inicjatywy prof. Jerzego Rutkowskiego powstała w Łodzi poradnia chirurgii onkologicznej przy II Klinice chirurgicznej AM.  W 1952 roku Ministerstwo Zdrowia i Opieki Społecznej zatwierdziło plan walki z rakiem a już w 1953 roku w Łodzi  powstała pierwsza przychodnia onkologiczna na ulicy Leczniczej 6 (fot. 1), kierowana przez dr Bogusława Krawczyka. W jej skład wchodziły poradnie: chirurgiczna i ginekologiczna oraz pracownia histopatologiczna. Brakowało jednak specjalistycznej opieki szpitalnej nad chorymi na nowotwór. Dzięki staraniom dr Danuty Gail, pierwszego w Łodzi i województwie łódzkim konsultanta w dziedzinie onkologii, władze miasta przyznały fundusze na remont małego szpitala przy ulicy Seweryna Sterlinga 13 (fot. 2). Budynek ten był zbudowany w latach międzywojennych przez jednego z fabrykantów łódzkich jako szpital porodowy dla robotnic. Dr Danuta Gail była konsultantem medycznym dla adaptacji tego budynku dla potrzeb łódzkiej onkologii. W lutym 1963 roku szpital został otwarty. W nim powstał pierwszy w Łodzi oddział chirurgii onkologicznej z salą operacyjną, kierowany przez dr Ryszarda Sosińskiego. W oddziale tym , od początku jego założenia pracowali: dr Tadeusz Nagański, Zbigniew Piotrowski, Janusz Maciejczyk i Janusz Pluta. Anestezjologiem była dr Czesława Grajewska.  Pielęgniarką oddziałową oddziału chirurgicznego była Urszula Piekarska, a pielęgniarką zarządzającą blokiem operacyjnym – Halina Brojek-Piotrowska. W szpitalu były następujące inne oddziały: oddział onkologii ogólnej, kierowany przez dr Ditkowską, oddział ginekologii onkologicznej, kierowany przez dr Włodzimierza Kuchowicza, oraz zakłady:  teleradioterapii, z dr Jackiem Studenckim, histopatologii, z dr Olgą Mioduszewską i rentgenodiagnostyka z dr Izabelą Malską. Szpital miał 75 łóżek i rozpoczął pracę usługową i profilaktyczną dla potrzeb chorych z województwa łódzkiego. Dyrektorem szpitala był dr Sosiński, a kierownikiem poradni dr Tadeusz Nagański.

W sierpniu 1966 roku rozpoczęto przenoszenie szpitala onkologicznego do nowego kompleksu pawilonów wybudowanych dla potrzeb onkologii przy ulicy Gagarina 4. Nastąpił szybki rozwój onkologii w Łodzi, a oddział chirurgii onkologicznej, kierowany nadal przez dr Sosińskiego liczył już ponad 75 łóżek. W oddziale chirurgii w 1966 roku rozpoczął pracę dr Zdzisław Tume. W 1972 roku dr Ryszard Sosiński przeszedł do pracy w Instytucie Onkologii Warszawie - obowiązki dyrektora ośrodka onkologii w Łodzi oraz ordynatora oddziału chirurgicznego powierzono dr Tadeuszowi Nagańskiemu. W 1973 roku ośrodek został włączony do Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego im. M.Kopernika; wówczas kierownictwo oddziałem chirurgii onkologicznej przejął dr Ryszard Kabza, a dr Nagański objął stanowisko dyrektora szpitala ds. onkologii. W roku 1967, w oparciu o Zakład Histopatologii powstał Ośrodek Naukowo-Badawczy AM w Łodzi. W 1978 roku powstał Zakład Onkologii AM, który w 1982 roku przekształcił się w Katedrę Onkologii. W 1978 roku kierownictwo oddziału chirurgii onkologicznej objął doc.Jan Berner, który rozpoczął nowy etap rozwoju łódzkiej chirurgii onkologicznej, etap akademicki.

W 1984 roku, dokonano podziału oddziału chirurgii onkologicznej: powstał oddział akademicki (Chirurgia „A” - 61 łóżek), kierowany przez doc.Jana Bernera i oddział miejski (Chirurgia „B” - 25 łóżek) kierowany przez dr Tadeusza Nagańskiego. Zajęcia dydaktyczne dla studentów AM prowadzone były w oddziale chirurgii „A” przez pracowników Akademii Medycznej. W 1981 roku doc. Jan Berner został wybrany Dziekanem Wydziału Lekarskiego AM i pełnił tę funkcję przez dwie kadencje. W 1991 prof. Jan Berner został wybrany Rektorem AM i pozostawał na tym stanowisku także przez dwie kadencje. W 1991 roku akademicki oddział chirurgii onkologicznej „A” został przekształcony w Klinikę Chirurgii Onkologicznej AM.

W 2002 roku, po przejściu prof. Jana Bernera na emeryturę, kierownikiem Kliniki Chirurgii Onkologicznej został doc. Arkadiusz Jeziorski.

Klinika Chirurgii Onkologicznej powstała z Oddziału Chirurgii Onkologicznej „A” w 1991 roku. Aktualnie pracuje w niej ośmiu lekarzy i czterech studentów studiów doktoranckich. Pięciu lekarzy ma II stopień specjalizacji z chirurgii onkologicznej, jeden lekarz zdobył II stopień specjalizacji z chirurgii ogólnej, pozostali są w trakcie specjalizacji. Klinika wykonuje około 2000 operacji w roku. Specjalizuje się w chirurgii piersi, łącznie z zabiegami rekonstrukcyjnymi, chirurgii przewodu pokarmowego, wątroby i mięsaków tkanek miękkich, skóry. Wykonuje też pełną diagnostykę węzła chłonnego wartowniczego w czerniaku, raku piersi, raku żołądka, raku jelita grubego. Lekarze prowadzą zajęcia dydaktyczne z onkologii dla studentów polskich i zagranicznych. Prowadzą badania naukowe w ramach programu KBN dotyczące raka żołądka. Badania własne dotyczą głównie problematyki raka piersi, żołądka, czerniaka oraz węzła wartowniczego. Organizujemy kursy doskonalące z chirurgii onkologicznej we współpracy z CMKP. W ciągu ostatnich 5 lat w klinice opublikowano niemal 100 prac w pismach recenzowanych, podręczników, tłumaczeń pozycji książkowych. Powstała jedna habilitacja i 4 prace doktorskie; trzy dalsze są w trakcie realizacji. W pracach badawczych współpracujemy z Instytutem Onkologii w Mediolanie, Zakładem Biologii Molekularnej i innymi zakładami teoretycznymi UM w Łodzi. 

Arkadiusz Jeziorski

Materiały źródłowe:
Materiały do Historii Walki z Rakiem w Polsce. Poznań, 1998
D.Gail. Moje wspomnienie o początkach Ośrodka Onkologicznego w Łodzi. Biuletyn Onkologiczny, 2006, 12-15.
Kroniki, wspomnienia, przekazy ustne.

 Pracownicy Kliniki Chirurgii Onkologicznej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi.
Od lewej: Maciej Berkan, Janusz Piekarski, Jarosław Jakubik, Arkadiusz Jeziorski, Ewa Wodzyńska-pelęgniarka oddziałowa, Agata Kusideł – sekretarka Kliniki, Andrzej Berner, Piotr Pluta, Piotr Sęk, Adam Durczyński. Na zdjęciu brak Dariusz Nejca, Adama Bilskiego i Roberta Pierzchały.